11. yüzyılda Karahanlı Türkçesiyle yazılan Kutadgu Bilig, Türk dili ve edebiyatının zirve eserlerinden biridir. Metnin türü her ne kadar anlatmaya bağlı metinlerden mesnevi olsa da “gösterme” tekniğinin yoğun kullanımı esere bir tiyatro metni görünümü kazandırmıştır. Eser oynanmak için kaleme alınmamakla birlikte kişilere ait düşünceler çoğunlukla dolaysız aktarım ile verildiğinden ve yer yer alıntılar yapıldığından iç içe birleşik ve açıklayıcı birleşik cümle yapılarından sıklıkla yararlanılmıştır. Bu makalede öncelikle iç içe birleşik ve açıklayıcı birleşik cümle yapıları literatür taramasıyla elde edilen veriler ışığında karşılaştırılmış ve bu yapıların Türkçe söz dizimindeki yeri açıklanmaya çalışılmıştır. Daha sonra Kutadgu Bilig taranarak bu cümle yapılarının çeşitli söz dizimsel özelliklerine göre örnekleri tespit edilmiştir. Söz konusu cümle yapılarının modern Türkçede görülen her tipinin eserde yer almadığı görülmüştür. Bununla birlikte bu cümle yapılarının metnin kuruluşunda temel söz dizimsel yapılardan olduğu gözlemlenmiştir. Devlet yöneticilerinin halka karşı meşruiyet oluşturması açısından önemli bir işleve sahip olan, nasihatname türündeki eserde soyut kavramları temsil eden kişilere ait içeriklerin ve özlü sözlerin aktarımının bu formlar aracılığıyla işaretlendiği görülmektedir.

Kutadgu Bilig, iç içe birleşik cümle, açıklayıcı birleşik cümle.