Yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilere göre Türklerde dokuma Orta Asya’dan başlayarak günümüze kadar önemini yitirmeden devam eden bir sanat koludur. Bu dokumalar zaman içerisinde tüm Türk toplumlarında gelişmiş ve yaygınlaşmıştır. Türk dokuma sanatı içerisinde kirkitli havlı dokuma grubuna giren halı ise Orta Asya’ da yaşayan Türkler tarafından ilk kez dokunmuş ve tüm dünyaya tanıtılmıştır. Halı sanatı XI. yüzyıldan itibaren özellikle Selçuklu döneminde doğudan batıya doğru bir yayılma göstermiş, bununla birlikte insanların duygularını dışa vurmasında aracılık etmiştir. Resim sanatının Uygur duvar resimleri uygulamalarında figüratif etkilerle kendini göstermiş olduğu ve zaman içerisinde Osmanlı dönemi minyatürlerinde en ileri seviyesine ulaştığı görülmektedir. Figürlü bezemelerin desen yönünden plastik sanatlar tarafından ele alındığı ve halı, duvar, seramik yüzeyleri gibi pek çok alanda kullanıldığı dikkat çekmektedir. Bu bağlamda araştırma kapsamında değerlendirilen duvar halılarında etkili bir desen, renk ve kompozisyon kurulumu gözlenmektedir. Bu araştırmada, Türk kültürü içerisinde geçmişten günümüze kadar varlığını sürdüren duvar halılarının tanıtılması ve resimsel analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında literatür taraması yapılarak halı ve resim sanatı ile alakalı tüm kaynaklar taranmış, bu kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Bir sonraki aşamada, araştırma kapsamına alınan duvar halılarının resimsel analizleri yapılmış, tüm veriler derlenerek sonuca gidilmeye çalışılmıştır.

Türk kültürü, duvar halısı, dokuma, resim.

According to information obtained from written sources, weaving is an art form that has continued to be important among the Turks from Central Asia to the present day. These weavings have developed and spread throughout all Turkish societies over time. Within Turkish weaving art, the carpet, which belongs to the group of pile-woven textiles, was first woven by the Turks living in Central Asia and introduced to the whole world. The art of carpet weaving spread from east to west, particularly during the Seljuk period, starting from the 11th century, and at the same time served as a means of expressing people's emotions. It is evident that figurative influences have manifested themselves in Uyghur wall paintings and reached their peak in Ottoman period miniatures over time. It is noteworthy that figurative decorations are approached from a design perspective by the plastic arts and are used in many areas such as carpets, walls, and ceramic surfaces. In this context, the wall carpets evaluated in the scope of the research display an effective design, color, and composition. This research aims to introduce wall carpets, which have continued to exist in Turkish culture from the past to the present, and to conduct their pictorial analysis. This study employed a qualitative research method. In the first phase of the study, a literature review was conducted to examine all sources related to carpet and painting art, and a conceptual framework was developed based on the information obtained from these sources. In the next phase, pictorial analyses of the wall carpets included in the scope of the research were performed, and all data were compiled to reach a conclusion.

Turkish culture, wall carpets, weaving, painting.