Kültür tarihçileri tarafından Türklerin Anadolu’ya yerleştikleri dönemden başlayarak (11. yüzyıl) Anadolu Selçuklu Devletinin fiilen sona erdiği 1308 tarihine kadar olan süre “Selçuklu Çağı” olarak kabul görmektedir. Türkler Anadolu’ya geldiklerinde mevcut olan kültürler arasında yeni bir sentez oluşmuştur. Kültür ve sanatta önemli gelişmeler yaşanmış ve Anadolu’ya zengin bir sanat ortamı yansıtılmıştır. Sanatsal ortamda mimari yapılar içerisinde önemli bir grup oluşturan, bir yapıyla bağlantılı türbelerdir. Bağlantılı türbelerde yer alan mimari elemanlardan biri ise mihraptır. Mihraplar, yapıların iç mekânlarında sade olmasına rağmen bazılarında süslemeleriyle göz alıcıdır. Bağımsız türbelerde bulunan mihraplar dışında bir yapıyla bağlantılı türbelerin, bütünleştikleri yapıyla birlikte organik bağlantıları vardır. Böylece bağlantı bazen malzemesinde bazen süslemesinde vurgulanmıştır. Yapılan çalışma ile mihrapların tasarımı form, malzeme, teknik ve süsleme açısından irdelenmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda incelenen türbe mihraplarının çoğunluğunun yapıyla aynı süsleme malzemesini ve süsleme öğelerini kullandıkları anlaşılmıştır. Ayrıca türbe mihraplarının abidevi görünüşünde yapının bânisi de etkili olduğu düşünülmektedir. Çünkü banileri hanedan mensuplarıdır. Bu durum ise türbe mihraplarının tasarımına yön vermiştir. Mihrabı sade olanların ise ya yapıların bezemesiz oluşuyla ya da dış cephede bezemenin yoğun kullanımına rağmen mihrapta tercihe bağlı bir uygulamanın varlığını düşündürmektedir.

Selçuklu çağı, türbe, mihrap, mimari tasarım, bezeme.

Cultural historians consider the period from the time the Turks settled in Anatolia (11th century) to the de facto end of the Anatolian Seljuk State in 1308 to be the “Seljuk Era”. When the Turks arrived in Anatolia, a new synthesis emerged between the existing cultures. Significant developments occurred in culture and art, and a rich artistic environment was reflected in Anatolia. Tombs connected to a structure constitute a significant group of architectural structures within the artistic landscape. One of the architectural elements found in connected tombs is the mihrab. While mihrabs are simple in the interiors of the structures, some are striking with their ornamentation. Except for the mihrabs found in independent tombs, tombs connected to a structure share an organic connection with the structure they are integrated into. Thus, this connection is emphasized sometimes in their materials and sometimes in their ornamentation. This study examined the design of mihrabs in terms of form, material, technique, and ornamentation. Research has shown that the majority of the tomb mihrabs used the same decorative materials and elements as the structure. It is also believed that the monumental appearance of tomb mihrabs was influenced by the structure’s benefactor, as their benefactors were often members of the dynasty. This, in turn, shaped the design of tomb mihrabs. Those with plain mihrabs are either undecorated or, despite the extensive use of decoration on the exterior, suggest an optional application of the mihrab.

Seljuk Period, tomb, mihrab, architectural design, decoration.