Kültürel ve folklorik ögeler açısından oldukça zengin edebi bir tür olan masalların çevirisi oldukça zorlu bir edimdir. Nitekim kültürel ve folklorik ögeler kaynak ve erek topluma göre farlılık göstermektedir. Bu nedenle çevirmenler masallardaki kültürel ögelerin aktarımını sağlamak için çeşitli çeviri stratejilerine başvurarak farklı çeviri yaklaşımları benimsemektedir. Bu çalışmada, Rus kültüründe önemli bir yeri olan Aleksandr Sergeyeviç Puşkin’in masallarının Türkçe ve Fransızca çevirileri kültürel ögelerin aktarımı bağlamında incelenmektedir. Puşkin’in 1830’lu yıllarda kaleme aldığı masallar, biçim olarak şiir-fabl karışımı olma özelliği ve Rus kültürüne özgü zengin kültürel ögeler içermesi bakımından dikkat çekicidir. Bu çalışmada Puşkin’in beş masalının Rusça/Fransızca ve Rusça/Türkçe dil çiftlerinde, biri “eski” diğeri “yeni” olmak üzere, ikişer çevirisi incelenmiştir. Kuramsal bağlamda Puşkin’in Türkçeye ve Fransızcaya çevrilen masallarında kültürel ögelerin aktarımında Aixelà’nın kültüre özgü ögeler [ing. culture-specific items] kavramından ve kültürel ögelerin aktarımı için önerdiği çeviri stratejilerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, Venuti’nin öne sürdüğü yabancılaştırma ve yerlileştirme stratejileri kullanılmış, masallar farklı yıllarda yeniden çevrildiği için Berman’ın yeniden çeviri hipotezi ışığında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, kültürel ögelerin aktarımı bağlamında Puşkin’in masallarının Türkçe çevirilerinin yeniden çeviri hipotezini doğruladığı, ancak incelenen Fransızca çevirilerinin hipotezi doğrulamadığı tespit edilmiştir.

Masal çevirisi, Puşkin, kültüre özgü ögeler, Venuti, yeniden çeviri hipotezi.

The translation of fairy tales, a literary genre rich in cultural and folkloric elements, is a very challenging task. As a matter of fact, cultures and folkloric elements differ according to the source and target communities. For this reason, translators adopt different translation approaches by resorting to various translation strategies to ensure the transfer of cultural elements in fairy tales. In this study, Turkish and French translations of Alexander Sergeyevich Pushkin’s fairy tales, which have an important place in Russian culture, are analyzed in the context of the transfer of cultural elements. Pushkin’s fairy tales, written in the 1830s, are remarkable in terms of their mixture of poetry and fable and their rich culture-specific items belonging to Russian culture. In this study, four translations of Pushkin’s five fairy tales, one “old” and one “new”, in Russian/French and Russian/Turkish language pairs are analyzed. In the theoretical context, Aixelà’s concept of culture-specific items and the translation strategies he suggests for the transmission of cultural items in Pushkin’s tales translated into Turkish and French were utilized. In addition, the concepts of domestication and foreignization proposed by Venuti were used, and since the fairy tales were retranslated in different years, they were evaluated in the light of Berman’s retranslation hypothesis. As a result, it was found that the Turkish translations of Pushkin’s fairy tales confirm the retranslation hypothesis in the context of the transfer of cultural elements, but the analyzed French translations do not confirm the hypothesis.

Fairy tale translation, Pushkin, culture-specific items, Venuti, retranslation hypothesis.